Gouden rijst: transgene rijst met vitamine A

De gewone rijstkorrel (geen zilvervliesrijst) is wit en bevat geen provitamine A. Gouden rijst bevat wel provitamine A en heeft daardoor een gele korrel. Pro-vitamine A is een voorloper van vitamine A. Ons lichaam zet dat om in vitamine A. Vitamine A is belangrijk in onze voeding. Een tekort aan vitamine A kan leiden tot blindheid en problemen met groei en ontwikkeling bij kinderen. In veel ontwikkelingslanden krijgen mensen te weinig vitamine A. Met name kinderen. Ongeveer 400 miljoen mensen hebben een vitamine A tekort, en ongeveer de helft daarvan zijn kinderen. Het aantal doden per jaar door vitamine A tekort is schrikbarend. De verwachting is dat deze rijst gaat bijdragen aan het oplossen van vitamine A tekorten in voeding. Vooral in de ontwikkelingslanden waar rijst de belangrijkste voeding is

Gouden rijst kan provitamine A maken omdat de rijst genetisch is veranderd. Het is een zogenaamde transgene rijst. De rijst is gemaakt door een groep onderzoekers uit Zwitserland (Ingo Potrykus, Zurich) en Duitsland (Peter Beyer, Freiburg). De Amerikaanse Rockefeller Foundation heeft meebetaald aan het onderzoek. De genetische verandering bestaat uit het volgende. Een rijstplantje heeft stukjes extra erfelijke informatie (DNA) uit de narcis en uit een Erwinia bacterie gekregen. Ook stukken DNA die geholpen hebben bij de overdracht door de rijstplant resistent te maken tegen antibiotica. Het extra DNA is aangepast om in de rijstplant zijn werk te doen en het is vervolgens met behulp van een bacterie in de rijstplant gebracht.

Er is er veel discussie over deze rijst en over de manier van aanpak van problemen. De gouden rijst is extra ingewikkeld omdat de discussie ook betrekking heeft op de problemen van ontwikkelingslanden en de wijze waarop die problemen moeten worden opgelost. De gouden rijst is bijvoorbeeld beschermd door talloze (meer dan 70) patenten en onduidelijk is hoe de rechten georganiseerd gaan worden. Het belangrijkste betrokken bedrijf (Syngenta) heeft aangekondigd dat gouden rijst vrij bruikbaar is voor de ontwikkelingslanden. Maar zelfs als dat zo is, is het de vraag of boeren in ontwikkelingslander daar iets aan hebben. Rondom gele rijst is lang niet alles zo duidelijk. De eigenschap moet overgebracht worden naar de goede, locale rijstrassen en die rijstrassen moeten goed te telen zijn. Dit vereist meer onderzoek. De voedselveiligheid van gele rijst vereist meer onderzoek. Gele rijst kan wellicht ongewenste gevolgen hebben voor het milieu. Ook daar is het laatste woord nog niet over gezegd.

Belangrijkste punt van discussie lijkt: wat zijn de eventuele andere oplossingen van het vitamine A probleem? Wat is de haalbaarheid en wat zijn de risico's van die andere mogelijkheden? Lost gouden rijst daadwerkelijk iets op? Hoe wegen we dat af? Wie moet dat afwegen? En wie moet dan beslissen? Voor- en tegenstanders van genetische veranderingen van planten luisteren nauwelijks meer naar elkaar. Een patstelling is het gevolg.