Wageningen en medische biotechnologie

Wageningen is betrokken bij ontwikkelen van biodiagnostica en medicijnen / vaccins. Dit gebeurt in verschillende vakgebieden. Er wordt gewerkt met DNA, met moleculaire biologische technieken, aan toxische stoffen, aan grensvlakken, met virussen, maar ook aan technische productie processen en apparaten.

Zoals je weet is de volledige DNA sequentie van de mens bekend en is gebleken dat op het niveau van het DNA wij heel erg lijken op andere diersoorten. Tegelijk blijkt ook dat we zelfs nogal wat gemeenschappelijk hebben met bijvoorbeeld planten. Dit heeft het mogelijk gemaakt dat allerlei technieken die ontwikkeld zijn voor onderzoek bij bacteriën, gist, fruitvliegen, wormen en planten toepasbaar gemaakt worden voor de mens. Voorbeelden van dergelijke technieken zoals DNA chips, eiwit chips, het uitschakelen en veranderen van genen door middel van het aanbrengen van mutaties worden dan ook op grote schaal ingezet in het medische onderzoek. Hierbij worden technieken uit de computerwereld en die je kent van bijvoorbeeld internet zoekmachines ingezet om overeenkomsten en verschillen in ‘gezonde’ en ‘zieke’ genen te vinden (bioinformatica).

Inmiddels zijn op dit gebied al enkele grote successen geboekt, zoals de mogelijkheid tot verbeterde diagnostiek van borstkanker door middel van DNA chips. Het blijkt dat dan heel nauwkeurig kan worden vastgesteld in een vroeg stadium of het zal gaan om een type kanker dat volledige amputatie vereist als behandelingsmethode of dat kan worden volstaan met bestraling en medicijnen.

Ook gevoeligheid voor bepaalde medicijnen op langere termijn kan al heel redelijk worden voorspeld met behulp van deze methoden.Zo zie je dat een in eerste instantie geheel andere technologie een enorme invloed kan hebben op een typisch medisch specialisme als chirurgie.

Het is ook duidelijk dat het natuurlijk niet mogelijk is om bij de mens een project van gerichte mutaties op te zetten om achter de functie van bepaalde genen te komen. Daarvoor zijn wij nu eenmaal veel te langzaam als het gaat om het maken van nakomelingen! Dan wordt vaak gebruik gemaakt van modelorganismen zoals bijvoorbeeld de muis of zelfs de zebravis, organismen die wat betreft genen en eiwitten veel op ons lijken.

Het valt te verwachten dat de onderzoeksafdelingen van ziekenhuizen zoals wij die nu kennen nog sterker dan nu het geval is gebruik zullen gaan maken van allerlei moleculaire diagnostiek gebaseerd op DNA en eiwit-technologie. Hierbij gaat het niet alleen om het fundamentele onderzoek aan modelsystemen zoals boven geillustreerd, maar ook bijvoorbeeld om het opzetten van de technieken om snelle DNA diagnostiek in de kliniek mogelijk te maken.

Voor deze twee terreinen zijn de klassieke medische opleidingen eigenlijk niet geschikt, omdat het hier gaat om een heel ander soort specialisaties waarbij bioinformatica en genomics centraal staan. Al deze specialistische kennis is in ruime mate aanwezig binnen Wageningen Universiteit en is reeds opgenomen in het curriculum van onze medische specialisaties. Op grond hiervan speelt Wageningen Universiteit, hoewel wij geen eigen Medische Faculteit bezitten, via onze studenten en afgestudeerden een belangrijke rol in het moderne medische onderzoek.

In verschillende moderne medische toepassingen worden synthetische stoffen in of op het lichaam gebracht. Je kunt bijvoorbeeld daarbij denken aan kunstheupen, maar ook aan contactlenzen.

Voor het slagen van deze toepassingen is de wisselwerking tussen je lichaam en de synthetische stof van groot belang. Je lichaam moet de vreemde stof accepteren en je mag niet ziek worden. Dus moet je veel weten over deze wisselwerkingen. Dit bestudeert bij voorbeeld een moleculair wetenschapper in Wageningen. Dezelfde wisselwerking is ook belangrijk bij de ontwikkeling van bio- en immunodiagnostica (zwangerschapstests, HIV tests etc.). Met kennis over deze wisselwekingen kunnen ook sommige bijwerkingen van medicijnen worden voorkomen.

Wil je nog meer voorbeelden voor medische biotechnologie? Kijk dan verder bij biotechnologie en gezondheid. Het vaccin is typisch Wagenings.